Vrijwilligerswerk: wie zijn (niet) vrijwillig actief en waarom?

Onbetaalde inzet voor anderen of de samenleving – dat kenmerkt het vrijwilligerswerk. Via het Groninger Panel is eind 2013 in beeld gebracht hoeveel en welke mensen in de provincie Groningen dergelijke inzet leveren. Ook is gevraagd naar de motieven van mensen om vrijwillig actief te zijn of juist niet. In totaal hebben 1.422 leden van het Groninger Panel meegedaan aan het onderzoek. De uitkomsten kunnen helpen om de werving van nieuwe vrijwilligers effectief aan te pakken.

Hoeveel mensen in de provincie Groningen zijn vrijwilliger?

Het Groninger Panel laat zien dat tweederde van de inwoners van de provincie Groningen van 18 jaar en ouder ervaring heeft als vrijwilliger. Het afgelopen jaar was 45% van de 18-plussers vrijwillig actief. Dat zijn omgerekend bijna 215 duizend personen. Ter vergelijking: volgens de GGD Gezondheidsenquête uit 2010 deed 30% van de Groningers vrijwilligerswerk; het CBS kwam in 2012 voor heel Nederland uit op 50% (CBS Statline, december 2013). Het is bekend dat de cijfers over deelname aan vrijwilligerswerk sterk wisselen per onderzoek, afhankelijk van de vraagstelling en de timing (Movisie, januari 2014).

Wie zijn vooral actief als vrijwilliger?

Als we kijken naar geslacht, opleiding en gezondheid zijn er nauwelijks verschillen tussen mensen die wel of geen vrijwilligerswerk doen. Op de kenmerken arbeid, leeftijd en woonachtig in de stad of op het platteland verschillen beide groepen wel. Van de mensen zonder betaald werk, de ouderen vanaf 65 jaar en de plattelanders is meer dan de helft actief als vrijwilliger.

Hoe zijn mensen er toe gekomen om vrijwilligerswerk te gaan doen?

De mensen die vrijwillig actief zijn hebben in meerderheid (54%) zelf hun diensten aangeboden. Vier op de tien geven aan gevraagd te zijn. De rest weet het niet zo precies meer.

Maatschappelijke organisaties die mensen vragen (weer) vrijwilligerswerk te gaan doen kunnen (gemiddeld) de volgende reacties verwachten:

Wat zijn motieven van mensen om vrijwilligerswerk te gaan doen?

Aan de leden van het Groninger Panel is gevraagd hun twee belangrijkste motivaties te noemen. Bijna de helft (47%) noemt het zich verbonden voelen met de doelstelling van de organisatie. Vaardigheden, kennis en ervaring kunnen opdoen is voor weinig mensen een belangrijke motivatie om vrijwilligerswerk te gaan doen.

Lopen mensen wel eens tegen problemen aan bij het vrijwilligerswerk dat zij doen?

Net iets meer dan de helft (51%) ervaart geen problemen. De anderen zijn wel eens tegen problemen aangelopen bij het verrichten van vrijwilligerswerk. Eén op de drie respondenten (33%) ervaart hetzelfde probleem: ‘het vrijwilligerswerk kost me meer tijd dan ik wil’. Eén op de zeven respondenten (14%) heeft het probleem dat er steeds minder (jeugd)leden zijn.

Slechts weinig mensen (6%) ervaren een tekort aan ondersteuning vanuit de organisatie of te weinig faciliteiten om het werk goed te kunnen doen (5%).

Wat weerhoudt mensen ervan om vrijwilligerswerk te gaan doen?

Aan de mensen die in het afgelopen jaar géén vrijwilligerswerk hebben gedaan is gevraagd naar de redenen. ‘Geen tijd/ik heb het te druk’ is verreweg het vaakst genoemd, gevolgd door ‘ik wil me niet vastleggen’. Respondenten konden meer dan één antwoord geven.

‘Geen geld’ en ‘onvoldoende vervoersmogelijkheden’ zijn géén redenen om af te zien van vrijwilligerswerk, evenals ‘ik voel me te jong’ en ‘ik voel me te oud’.

De belangrijkste uitkomsten samengevat:

  • 45% van de Groningers was het afgelopen jaar als vrijwilliger actief; 34% heeft nog nooit vrijwilligerswerk gedaan.
  • Er is nog groeipotentie: 72% zegt niet meteen ‘nee’ als ze gevraagd worden vrijwilliger te worden.
  • De kans op een ‘ja’ is groter als het vrijwilligerswerk weinig tijd kost en mensen zich niet voor langere tijd behoeven te verbinden.
  • Mensen zijn het gemakkelijkst te motiveren als de doelstelling van het werk of de organisatie hen aanspreekt en zij de vrijwilligerstaken als leuk en interessant werk zien.